Chấm dứt hiện tượng “độc quyền” dự án BOT

Kết quả kiểm toán 27 dự án căn hộ BOT bàn giao thông vừa được Kiểm toán nhà mặt phố nước (KTNN) báo cáo ở cuộc làm việc với Đoàn giám sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho thấy nhiều con số khó hiểu.

Thu phí BOT Hà Nội-Bắc Giang: Phát hiện chênh lệch 84 triệu đồng/ngày
nhà phố đầu tư “mất tích” trên dự án BOT Quốc lộ 1 Quảng Ngãi
Thêm một số dự án căn hộ chung cư BOT bị phát hiện sai phạm
Nhiều kẽ hở chính sách khiến trạm thu phí BOT dày đặc

Trong số 27 dự án BOT giao thông đã được kiểm toán thì 26 dự án chỉ định thầu, một dự án đấu thầu có 2 nhà mặt phố đầu tư nhưng một nhà mặt phố đầu tư bỏ cuộc. Ảnh: Lê Tiên

 

Trong đó, thông báo 26/27 dự án căn hộ chỉ định nhà đầu tư khiến dư luận không khỏi băn khoăn vì nguyên nhân gì mà cách thức chọn lựa nhà phố đầu tư không có cạnh tranh này lại được áp dụng nhiều như vậy? 

 

Chỉ định thầu đúng tiến trình

 

Theo KTNN, trong số 27 dự án căn hộ chung cư BOT đã được kiểm toán thì 26 dự án căn hộ chỉ định thầu, một dự án chung cư đấu thầu có hai nhà mặt phố đầu tư thì một nhà đầu tư bỏ cuộc. Nhìn vào con số này, ông Dương Quốc Anh - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội đã phải đặt câu hỏi: Bối cảnh gấp rút đến mức nào mà toàn bộ các dự án chung cư đều chỉ định thầu, khi ngày nay trong mua sắm công thì chỉ định thầu rất trở ngại , tổ chức hội nghị còn đấu thầu mà dự án chung cư lớn thế lại chỉ định thầu?

 

Thứ trưởng Bộ bàn giao thông vận tải (GTVT) Nguyễn Hồng Trường từng phúc đáp nhiều lần trên báo chí, GĐ trước năm 2015, việc chọn lựa nhà phố đầu tư được thực hiện theo qui định của Chính phủ. thực tế , công tác quyết định nhà mặt phố đầu tư trên hầu hết các dự án giai đoạn trước khi Chính phủ ban hành Nghị định 30/2015/NĐ-CP đều thực thi phương thức chỉ định thầu theo diện dự án căn hộ chung cư cấp bách được Thủ tướng Chính phủ đồng ý hoặc Sau thời điểm hết thời hạn 30 ngày thông báo danh mục dự án chỉ có 1 nhà đầu tư đăng tải ký. Bộ GTVT khẳng định đã thực hiện đúng qui trình , thủ tục trong lựa chọn nhà mặt phố đầu tư dự án căn hộ BOT.

 

Nhìn lại giai đoạn 2011 - 2015 được coi là giai đoạn bùng nổ của dự án chung cư BOT với rất nhiều dự án hấp dẫn, lưu lượng giao thông cao, đến mức có nhà đầu tư ví “dự án BOT như máy in tiền”. Vậy vì lý do gì khi thông báo danh mục dự án lại thiếu vắng sự lưu ý của nhà phố đầu tư, chỉ có 1 nhà phố đầu tư đăng ký, dẫn đến phải chỉ định?

 

Theo một chuyên gia về PPP, dự án căn hộ chung cư BOT GĐ 2011 - 2015 phần lớn do nhà phố đầu tư tự lập đề xuất dự án căn hộ , cơ quan nhà phố nước có thẩm quyền phê duyệt và sau đó đưa tin danh mục dự án căn hộ chung cư . Không nói đến các dự án chung cư được Thủ tướng Chính phủ chấp thuận chủ trương chỉ định thầu, các dự án căn hộ BOT thuộc diện phải đấu thầu rộng rãi tuy làm đúng trình tự thủ tục là công khai danh mục dự án căn hộ nhưng nhiều khi sự công khai chỉ mang tính cách thức .

 

thông tin ở GĐ này quá ít, không rõ khả năng hoàn vốn thế nào, thì chỉ có nhà phố đầu tư nào đồng ý đánh trống ghi tên mới đăng tải ký, các nhà phố đầu tư khác không đủ cơ sở để có biện pháp muốn tham gia đấu thầu dự án căn hộ chung cư BOT, trong khi chi phí lập báo cáo nghiên cứu kỹ khả thi dự án BOT không phải nhỏ.

 

Quay lại nhiều dự án căn hộ chung cư BOT có nguồn thu “béo bở” đã chỉ định nhà phố đầu tư, vấn đề vì nguyên nhân gì mà không hấp dẫn nhiều nhà đầu tư, có lẽ không phải hoàn toàn tọa lạc tại thủ tục, ở quy trình , mà tại việc chưa xuất hiện một phân khúc thực sự, tranh đua sòng phẳng. Nhiều người còn phỏng đoán đằng sau sự không chú ý của nhà phố đầu tư khác có cơ hội còn có nhiều nguyên do , như là dự án căn hộ chung cư chưa đấu thầu đã biết người thắng, đã được “đặt gạch xí chỗ”, bị chi phối bởi lợi ích nhóm,… Và rồi các dự án chung cư BOT đều chỉ định nhà mặt phố đầu tư một bí quyết đúng qui trình !? 

 

Cần tạo sân chơi tranh giành thực sự

 

Theo KTNN, việc chỉ định nhà phố đầu tư chưa biểu hiện sự minh bạch và hiệu nghiệm trong đầu tư và thực hiện dự án căn hộ BOT; chưa hiện diện cơ chế cạnh tranh để quyết định nhà mặt phố đầu tư có năng lực, mẹo nhỏ , giá thành xây dựng và thời gian hoàn vốn phù hợp lý nhất.

 

Để nâng lên tính cạnh tranh , cần tổ chức đấu thầu quyết định các nhà mặt phố đầu tư tham dự các dự án căn hộ BOT giao thông theo đúng quy chuẩn của pháp luật nhằm tăng tính tranh giành , mang đến hữu hiệu cho dự án chung cư .

 

Thứ trưởng Nguyễn Hồng Trường cho biết, qua thực tiễn tiến hành dự án căn hộ , các cơ quan liên quan đã nhận định việc thực thi chỉ định thầu là một ngăn chặn và hạn chế này đã được khắc phục ngay Sau thời điểm Chính phủ ban hành Nghị định 30/2015/NĐ-CP.

 

độc quyền gia về PPP tại cho rằng, theo quy định hiện hành, dự án BOT Sau thời điểm công bố danh mục dự án căn hộ chung cư , phải thực hiện sơ tuyển rộng rãi và đa phần là rộng rãi quốc tế, ví như chỉ có 1 nhà mặt phố đầu tư vượt qua sơ tuyển mới chỉ định. Quan điểm thời kỳ này là dự án chung cư BOT được dự trù đẹp , trọn vẹn rồi mới đưa ra đấu thầu. Khi thực hiện sơ tuyển, thông báo của dự án tìm đến các nhà đầu tư đã khá hoàn chỉnh để có cơ sở vững chắc hơn khi đồng ý tham dự đấu thầu.

 

Tuy nhiên, dù thủ tục, qui trình hiện hành đã tạo điều kiện tiện lợi hơn cho nhà phố đầu tư tiếp cận thông tin về dự án căn hộ , tăng tính tranh giành , minh bạch, thế nhưng, trọng tâm nhất là chúng mình phải biến đổi tư duy, cách tiếp cận mang tính thị trường . Cơ quan nhà nước có thẩm quyền phải tạo một sân chơi đấu thầu cạnh tranh thực sự, xuất phát từ mục đích gây sự chú ý tới đầu tư tư nhân để giải quyết một số thiếu hụt nguồn lực và hưởng dụng có kết quả tốt hơn nguồn lực hiện có, đặc biệt trong bối cảnh hiện nay khi nguồn lực đầu tư công trong trung hạn 2016 - 2020 rất hạn hẹp. Bài toán này cần lời giải không chỉ trên việc hoàn tất thủ tục, qui định pháp lý !

Việt Thắng (Đấu thầu)